Ga naar de inhoud
Wie in de Achterhoek een vergunning aanvraagt, wacht vaak weken op antwoord. In Winterswijk en Aalten zetten gemeenten inmiddels AI-toepassingen in om vergunning- en planprocedures sneller en beter onderbouwd te maken, zonder dat het laatste woord bij een computer komt te liggen. Wat dat in de praktijk oplevert, en wat het betekent voor ondernemers die zelf weleens een aanvraag indienen, lees je hieronder.
Wat is AI bij vergunningverlening in de Achterhoek?
In Achterhoeks verband werken de gemeenten Winterswijk en Aalten aan twee gekoppelde projecten: AI als versneller van woningbouwprocedures, en datagedreven woningbouw. Initiatiefnemer is Jan Veuger, senior-adviseur wonen en volkshuisvesting bij de gemeente Aalten. Zijn insteek is nuchter: “We kunnen heel lang discussiëren over procedures, maar je kunt ook kijken hoe je bestaande processen slimmer en sneller maakt.”
Een van de toepassingen is de zogeheten T-prikker, een AI-assistent waarmee je in gesprek kunt over het omgevingsplan en de kansen van een locatie, bijvoorbeeld rond netcapaciteit en congestie. Winterswijk bouwde daarnaast de Atlas Omgevingskwaliteit: een digitale atlas die beleid, kaartlagen en gebiedskenmerken samenbrengt, zodat initiatiefnemers en ambtenaren in gewone taal kunnen zoeken en toetsen wat wel en niet kan op een locatie. Volgens architect Gerard Overkamp, planoloog bij Winterswijk, levert dat concreet iets op: “Mensen krijgen veel beter inzicht in wat wel en niet mogelijk is. De ingediende plannen worden simpelweg beter.” De onderliggende systemen zijn via API’s gekoppeld aan bestaande data, en straks ook aan het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet.
Tijdsbesparing van 200 uur door AI
Bij een vergelijking tussen twee vergelijkbare projecten in Aalten en Berkelland becijferde Veuger een tijdsbesparing van ongeveer tweehonderd uur. Opvallender is misschien nog hoe de systemen werken. Ze laten zien welke databronnen, filters en berekeningen ten grondslag liggen aan een advies, vergelijkbaar met de manier waarop Claude AI-tekst nu van een watermerk voorziet om herkomst inzichtelijk te maken. Daardoor blijft controle door een mens mogelijk, in plaats van dat een model ongezien een uitkomst aflevert. De teams achter de projecten zijn bovendien bewust klein gehouden: volgens Veuger kan nieuwe functionaliteit al binnen een week worden toegevoegd.
Wat roept dit op?
Zodra een overheid AI laat meewegen in een besluit dat een inwoner of ondernemer rechtstreeks raakt, komt de vraag naar vertrouwen om de hoek kijken. Transparantie over data en berekeningen helpt, maar lost niet automatisch op wie er verantwoordelijk is als een advies toch verkeerd uitpakt. Het verschil tussen een systeem dat meedenkt en een systeem dat meebeslist is in de praktijk soms lastig te trekken, ook al is de intentie in Winterswijk en Aalten nadrukkelijk het eerste. Diezelfde spanning tussen sneller werken en grip houden speelde eerder al bij het gebruik van AI in het Achterhoekse waterbeheer: meer data en snellere modellen zijn winst, zolang iemand de uitkomst blijft toetsen.
Wat betekent dit voor de Achterhoek en de gewone ondernemer?
Voor zzp’ers en kleine ondernemers die weleens met de gemeente te maken hebben, bij een verbouwing, een nieuw bedrijfspand of een aan-huis-onderneming, kan dit concreet schelen: minder wachttijd en een onderbouwing die je kunt navragen in plaats van een kaal ja of nee. Als de aanpak zich in de regio verder verspreidt, wat volgens de betrokkenen de bedoeling is, dan verandert dit voor meer Achterhoekers hoe een vergunningaanvraag eruitziet dan nu alleen het geval is in Winterswijk en Aalten.
Dit soort praktijkvoorbeelden van AI in de Achterhoek bespreken we ook op het congres Achterhoekse Intelligentie, op 25 september 2026 in NYC Lichtenvoorde. Bekijk het programma of haal je ticket.
Photo by Drew Walker on Unsplash